Term ‘extreem geweld’ is juist niet gebruikt om te verhullen

NRC

Indonesië - De term ‘oorlogsmisdaden’ zou het onderzoek naar Nederlands geweld in Indonesië (1945-1950) te veel hebben ingeperkt, meent Ben Schoenmaker namens de programmaleiding. (...)

Volgens Swirc is het onmiskenbaar dat het oorlogsrecht op de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog van toepassing was en dat de gepleegde misdaden in het conflict derhalve oorlogsmisdaden zijn.

In werkelijkheid bestaat er over dit punt, zeker onder juristen, geen eenheid van opvatting. Zo is er discussie of er sprake was van een interstatelijk of binnenlands conflict. (...)

Ogenschijnlijk heldere termen als ‘oorlogsmisdaden’ zijn in veel gevallen echter problematisch. Niet alle vormen van extreem geweld tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog zijn immers als oorlogsmisdaad te bestempelen, zoals grootschalige interneringen of het met artillerie bestoken van kampongs bij wijze van represaille. Geweld waarbij soms disproportioneel veel burgerslachtoffers vielen, maar waarvoor het toenmalige humanitair oorlogsrecht veel speelruimte liet. Hadden wij ons beperkt tot oorlogsmisdaden, zouden deze vormen van extreem geweld buiten de scope van het onderzoek zijn gevallen. (...)

Er was immers een breed scala van daders en dadergroepen: Nederlandse militairen, hulptroepen en paramilitaire organisaties aan de ene kant, militairen van het Indonesische leger, losse milities, ad hoc gevormde strijdgroepen en gewapende burgers aan de andere kant. Terwijl ‘extreem geweld’ het handelen van al deze groepen dekt, laat de term oorlogsmisdaden een deel daarvan buiten beschouwing.

Bovendien is ‘oorlogsmisdaad’, in tegenstelling tot wat Swirc beweert, wel degelijk een primair juridische term, die voor historici als een keurslijf werkt. (...)

Ook Swircs bewering dat Over de grens de verantwoordelijkheid voor het Nederlandse extreme geweld primair in de schoenen van de krijgsmacht zou schuiven en daarna pas, in mindere mate, in die van de Nederlandse regering, is een verkeerde voorstelling van zaken. Wij beschrijven juist een complexe, gelaagde verantwoordelijkheid die via veel schakels liep van de daders in het veld tot aan het kabinet en het parlement. ‘Den Haag’ wordt in de ‘schuldtoewijzing’ geenszins ontzien. (...)

Hele artikel

:format(webp)/s3/static.nrc.nl/images/gn4/stripped/data87171646-8bbc55.jpg)
Nederlandse militairen in de straten Tangerang op het eiland Java in mei 1946. Foto Nationaal Archief.